Wszystko o łupieżu

Czym dokładnie jest łupież?

Łupież jest wywoływany przez nadmierne namnażanie grzybów z rodziny Malassezia. Zjawisko to pociąga za sobą zbyt szybkie odnawianie się komórek naskórka, gromadzących się na skórze głowy, tworząc sporej wielkości łuski, które odczepiają się, lub łuski przylegające, o tłustym wyglądzie i barwie szaro-żółtej. Może im towarzyszyć silne podrażnienie skóry głowy oraz mniej lub bardziej intensywne swędzenie. Łuski są widoczne we włosach oraz, najczęściej, spadają na szyję i ramiona, szczególnie podczas czesania. Zmęczenie, stres, zanieczyszczenia, zima są czynnikami, które mogą ułatwiać lub nasilać mnożenie się drożdżaków Malassezia, a więc pojawianie się łupieżu.

Wyróżnia się zasadnicze odmiany tej choroby:

• Łupież pospolity (zwykły) - czyli łupież owłosionej skóry głowy z mniej nasilonym łojotokiem. To właśnie w tej odmianie mamy do czynienia z białymi fragmentami naskórka widocznymi we włosach i na ubraniach. Poza tym w niektórych przypadkach (gdy proces chorobowy jest nasilony) na skórze głowy pojawiają się białe strupy. Jak sama nazwa wskazuje, jest to najczęściej występująca odmiana choroby.

• Łupież łojotokowy (tłusty) - któremu towarzyszy nasilony łojotok i żółtawe strupy tworzące się na skórze głowy. W tym przypadku pojawiają się także objawy stanu zapalnego oraz silne swędzenie, a skóra twarzy staje się wyraźnie lśniąca i tłusta.

• Łupież biały - czyli łupież skóry gładkiej, w którym złuszczanie pojawia się głównie na twarzy i kończynach. Ta dolegliwość zdarza się przede wszystkim u dzieci.

• Łupież pstry – jest spowodowany zakażeniem grzybem Malassezia furfur i charakteryzuje się występowaniem na klatce piersiowej, szyi, kończynach górnych jasnobrązowych plamek z delikatnym złuszczaniem, które mają tendencję do zlewania się i odbarwiania pod wpływem słońca.

Za czynniki sprzyjające rozwojowi tej choroby uważa się:

• zaburzenia hormonalne

• osłabienie organizmu

• niski poziom higieny osobistej

• alergie

• stres

• przemęczenie

• nadmierne spożywanie cukrów, tłuszczów nasyconych i skrobi

• predyspozycje genetyczne

• nadmierne używanie żeli i lakierów do włosów

• niewłaściwe używanie produktów koloryzujących do włosów

• niedokładne spłukiwanie włosów po umyciu

• zbyt rzadkie mycie włosów

I co dalej?

Najczęściej stosowaną formą pielęgnacji przy łupieżu są szampony dermatologiczne. Osoby, które ich używają, wskazują na łatwość stosowania w porównaniu z roztworami, kremami czy piankami. Szampon oczyszcza włosy i usuwa nadmiar łoju ze skóry głowy, a zawarta w nim substancja czynna działa miejscowo w obrębie skalpu.

Przy łupieżu białym stosuje się kremy nawilżające, oliwę z 3% kwasem salicylowym oraz odpowiednio dobrane szampony. Poza preparatami, które dobiera dermatolog, znaczenie ma także dieta: ograniczenie cukrów prostych, tłuszczów nasyconych, soli i środków konserwujących na rzecz produktów zawierających witaminy (szczególnie A, E oraz z grupy B) i minerały (zwłaszcza selen i cynk). Rolę odgrywa również higiena osobista i prawidłowe nawodnienie organizmu.

Wybierając szampon przeciwłupieżowy należy zwrócić uwagę, czy jest przeznaczony do łupieżu suchego, czy tłustego. Niektóre szampony mają więcej niż jedną substancję czynną i są przeznaczone do obu rodzajów łupieżu, bywają wskazywane szczególnie wtedy, gdy rodzaj łupieżu nie jest jednoznacznie określony. Przy łupieżu suchym stosuje się szampony zawierające smołę pogazową (dziegcie na jasnych włosach mogą nadawać im brązowy odcień), sól cynkową pirytionu, kwas salicylowy, siarczek selenu, siarkę, a także kosmetyki nawilżające oraz oliwę z 3-procentowym kwasem salicylowym. Szampony z dodatkiem oczyszczonej smoły pogazowej (w stężeniu 0,5%) są przeznaczone do skóry z łojotokiem i łojotokowym zapaleniem skóry. Zwykle zaleca się stosowanie ich w odstępach trzydniowych, co ma ułatwiać usuwanie nadmiaru łoju i złuszczeń naskórka.

Substancje czynne w szamponach aptecznych

Szampony przeciwłupieżowe dostępne w aptece różnią się przede wszystkim substancją czynną. Najczęściej spotykane to:

• siarczek selenu, który spowalnia procesy dzielenia się komórek skóry na głowie,
• dziegcie mineralne (smoła pogazowa), które wpływają na syntezę DNA komórek naskórka,
• kwas salicylowy, mocznik lub siarka, które ułatwiają złuszczenie nasiąkniętych łojem strupów na powierzchni głowy,
• pirytionian cynku lub cyklopiroksolamina o właściwościach przeciwgrzybiczych,
• ketokonazol, substancja przeciwgrzybicza.

Dobór substancji i konkretnego preparatu należy do lekarza lub farmaceuty.

Łupież - domowe sposoby:

Soda oczyszczona bywa dodawana do szamponu jako delikatny środek złuszczający. Na dłoń wylej porcję szamponu, którego używasz, wsyp do niego łyżeczkę sody oczyszczonej, a następnie tą mieszanką umyj głowę.

Innym domowym sposobem jest żel aloesowy. Nałóż go na skórę głowy i pozostaw na 15 minut. Aloes ma działanie nawilżające i łagodzące.

Ocet jabłkowy jest bogaty w potas i enzymy, a jego roztwór obniża pH skóry głowy. Sposobów na jego wykorzystanie jest wiele; najprostszy polega na wmasowywaniu octu jabłkowego w skalp przez około 5-7 minut, a następnie spłukaniu go.

Substancje przeciwgrzybicze w szamponach przeciwłupieżowych

Najczęściej występujące substancje to siarczek selenu, pirytonian cynku, kwas undecylenowy, piroktolamina oraz imidazole takie jak: klotrimazol, ketokonazol, flutrimazol, bifonazol, mikonazol, climbazol oraz cyklopiroksolamina. Ich mechanizm działania polega na zmniejszaniu ilości występujących na skórze głowy grzybów. Poniżej krótka charakterystyka wybranych substancji:

• ketokonazol – tak jak inne pochodne imidazolu hamuje syntezę ergosterolu, niezbędnego składnika błony komórkowej grzybów. W wyniku tego ulega ona uszkodzeniu, a komórki grzyba obumierają. Opisywane jest także jego działanie przeciwłojotokowe;
• siarczek selenu – hamuje rozwój grzybów oraz przeciwdziała nadmiernemu podziałowi komórek naskórka i mieszków włosowych;
• pirytonian cynku – zaburza metabolizm błony komórkowej grzyba, jest substancją lipofilną, a więc dobrze rozpuszcza się w wydzielinie gruczołów łojowych skóry głowy;
• pirokton olaminy – działa przeciwgrzybiczo i przeciwbakteryjnie oraz wpływa na nieprawidłowe podziały komórek naskórka.